Emeviler Dönemi, Endülüs Emevi Devleti, Abbasiler Dönemi, Beni Ahmer Devleti

Emeviler Devleti (661-750)

Muaviye Dönemi (661-680)

– Muaviye döneminde, Emeviler Devleti iç düzeni yeniden sağlamlaştırıldıktan sonra, fetihler yeniden başlatılmıştır. Doğu’da Maveraünnehir’e girilmiş, İstanbul iki kez Müslümanlar tarafından kuşatılmış, fakat başarı sağlanamamıştır.

– Başkent Kûfe’den Şam’a taşınmıştır.(Muaviye bununla Hz. Ali taraftarlarına karşı  güvenliğini sağlamayı amaçlamıştır.)

– İlk posta teşkilatı kurulmuştur.(İsyanların zamanında öğrenilmesi ve bastırılmasını sağladığı için ülkede bütünlüğün korunmasını sağlamıştır)

– Muaviye döneminin en önemli olaylarından birisi de kendisi ölmeden oğlu Yezid’i veliaht ilan etmesidir. Böylece halifelik babadan oğula geçen saltanata dönüşmüştür.

Yezid Dönemi (680-685)

Yezid döneminin en önemli gelişmesi Kerbela Olayı’dır. Hz. Peygamberin torunu Hz. Hüseyin, halifeliğin babadan oğula geçemeyeceğini ve seçim yapılması gerektiğini söyleyerek Kûfe’ye doğru yola çıktı. Fakat Yezid’in komutanı Ubeydullah, Hz. Hüseyin’i ve yanındakileri Kerbela’da durdurdu.Bir müddet sonra Hz. Hüseyin’i ve yanındakileri kılıçtan geçirdi (10 Muharrem 680).

Abdülmelik Dönemi (685-705)

Arapça’nnın resmi dil olarak kabul edilmesi  ilk İslam parasının bastırılması (ekonomik bağımsızlık) Abdülmelik döneminde gerçekleştirilmiştir.

Velid Dönemi (705-715)

– Tarık b. Ziyad komutasındaki İslam orduları 711’de Kadiks Savaşı’yla İspanya fethedilmiştir.Daha sonra buraya Endülüs ismi verilmiştir.

İslam tarihindeki ikinci büyük fetih hareketleri Halife Velid Döneminde görülür.

– Müslümanlar 732’de Puvatya Savaşı’nda Franklara yenilinceye kadar ilerlediler.Puvatya Savaşı sonucunda Avrupa’daki son sınır Pirene Dağları olarak kalmıştır.

Emevilerin yıkılması(750): Emevi devleti son dönemlerinde fetihler durdu ve merkezi otorite bozuldu.

Emevi Devleti Yıkılma nedenleri:

– Arap milliyetçiliği yapmaları ve diğer milletlere değer vermemeleri(en önemlisi)

– Fetih hareketlerinin durması

– Emevilerin Hz. Muhammed’in soyundan gelenlere iyi davranmamaları

– Arap kabileleri arasındaki rekabetin savaşlara dönüşmesi

– Emeviler Devleti, Horasan valisi Ebu Müslim Horasani’nin isyanı ve Emevi halifesi Mervan’ın öldürülmesiyle sona ermesi gibi nedenler etkili olmuştur.

Emevi Devleti Dönemi’nde Kültür ve Uygarlık:

– İlk İslam parasının basılması, Arapçanın resmi dil ilan edilmesi ve Arap olmayan Müslümanlara “Mevali” demeleri Emevilerin Arap milliyetçiliği yaptığının birer göstergesidir.

– Emevilerin Arapları üstün görme politikası (Arap milliyetçiliği) Türkler arasında (Türgişler) İslamiyetin yayılmasını engellemiştir.

– İlk kez İslam mimarisi Hristiyan mimarisiyle yarışabilecek seviyeye gelmiştir.(Şam’da Emeviye Camii, Kudüs’te Kubbetü’s Sahra)

Endülüs Emevi Devleti (756-1031)

– Emevi ailesinden Halife Hişam’ın torunu Abdurrahman  tarafından İspanya’da kuruldu.(Avrupa’da kurulmuş ilk İslam devletidir.)

– Başkenti Kurtuba’dır.

– Daha çok bilim ve kültür alanında ilerlemişler ve Avrupa’nın kültürel yönden gelişmesini sağlamışlardır. Avrupa’da Rönesans hareketlerine etki etmişlerdir.

– Kütüphane, medrese  ve mimarisiyle ünlüdür. (Kurtuba, Gırnata’da)

– Devlet Hristiyanların saldırıları sonucu 1031 yılında parçalandı.

Beni Ahmer Devleti (1232-1492):

Endülüs Emevi Devletinin parçalanmasıyla ortaya çıkan devletlerden Beni Ahmer Devleti(1232-1492)’nin kurucusu Muhammed Bin Ahmer’dir başkenti Gırnata olup kültür ve uygarlık alanında ilerledi. Kastilya Kraliçesi İzabel ile Aragonya Kralı Ferdinand’ın evlenmesiyle İspanya birliği kurulmuş. Bu da Beni Ahmer Devleti’ni zor durumda bıraktı.

– 1492 yılında İspanya’da İslam egemenliği sona erdi. İspanya’daki Müslümanları ve Yahudileri Oruç Reis ve kardeşi Hızır Reis(Barbaros) gemilerle Kuzey Afrika’ya taşıdılar. Osmanlılar da İspanya’dan çıkarılan Müslümanları ve Yahudileri ülkeye kabul ettiler.

Abbasiler Devleti (750-1258)

Ebul Abbas  Abdullah, Kufe’de Ebu Müslim tarafından halife ilan edilerek Abbasi Devleti kurulmuştur. Devlet merkezi Kufe’den Haşimiye’ye taşındı.

Abbasilerin en parlak dönemi Harun Reşid’in halifeliği sırasında yaşanmıştır. Bu dönemde halkın yaşam standartı yükselmiş, kültür ve mimari alanda çalışmalar yapılmıştır.

Halife Mansur döneminde ilk kez eski Yunan ve Helenistik medeniyete ait eserler tercüme edilmeye başlanmıştır(Batı kültürünün etkisi).Ayrıca Bağdat kenti kurularak başkent yapılmıştır.

Harun Reşid döneminde Bizans sınırında “Avasım” eyaleti kuruldu.Anadolu’da Tarsus’tan doğu yönüne uzanan bir hat boyunca kurulan bu şehirlere Türkler yerleştirilmiştir.(Abbasilerin sınır güvenliği sağlanmıştır.)

Mutasım döneminde Türklere önem verilmiş, orduda, ordu komutanlıklarında ve valiliklerde  görev verilmiş, Türklerin diğer uluslarla karışmasını ve savaşçı özelliklerinin kaybolmasını önlemek amacıyla Bağdat yakınlarında “Samarra” şehri kurularak onları buraya yerleştirmiştir.

Abbasilerin Dağılması ve Yeni Devletlerin Kurulması

yüzyılın ikinci yarısından itibaren Abbasi halifelerinin otoritesinin zayıflaması nedeniyle eyaletlerdeki askeri valiler (Emir’ül Ümera) bağımsızlıklarını ilan etmeye başlamışlardır. Böylece Abbasi sınırları giderek daralmıştır. Tavaif-ül Mülük denilen devletler ortaya çıkmıştır. Abbasi topraklarında kurulan bu devletler şunlardır:

-Samanoğulları

-Tolunoğulları, İhşitler

-Fatimiler

-Büveyhoğulları, Tahiriler

-İdrisiler, Ağlebiler

-Safariler

Abbasilerin Yıkılış Nedenleri:

– Emir-ül Ümeraların keyfi tutumları

– Hassa ordularını yabancılardan kurmaları

– Mutezile mezhebini resmi mezhep kabul ederek, ehl-i sünnet alimlerine cezalar vermeleri

– Fetih hareketlerinin durması

– Moğolların Bağdat’ı işgal etmeleri

-1258’de İlhanlı hükümdarı Hülagu, Bağdat’ı işgal ederek Abbasileri yıkmış ve son Abbasi Halifesinin amcası Mısır’a kaçarak Memluklere sığınmıştır. Böylece Halifelik Memluklerin koruyuculuğu altına girmiştir. Halifelik 1517’deki Yavuz’un Mısır Seferiyle Osmanlı Devleti’ne geçecektir.

Abbasilerin Genel Özellikleri

-Abbasiler döneminde Emevilere göre daha az fetih yapılmıştır.

-Abbasiler Arap olmayan uluslara hoşgörüyle yaklaşmış ve İslamiyet’in daha fazla yayılmasını sağlamışlardır.

-Bu dönemde Emevilere göre bilim ve kültür alanında daha çok gelişme gözlenmiştir.

-Türkler ilk kez bu dönemde İslamiyet’i kitleler halinde benimsemişlerdir.